Ο Χάρι Πότερ "χαμένος στη μετάφραση" - The Daily Owl
fade
6094
post-template-default,single,single-post,postid-6094,single-format-standard,eltd-core-1.2.1,flow child-child-ver-1.0.1,flow-ver-1.6.3,,eltd-smooth-page-transitions,ajax,eltd-grid-1300,eltd-blog-installed,page-template-blog-standard,eltd-header-type2,eltd-fixed-on-scroll,eltd-default-mobile-header,eltd-sticky-up-mobile-header,eltd-menu-item-first-level-bg-color,eltd-dropdown-default,wpb-js-composer js-comp-ver-6.0.5,vc_responsive

Ο Χάρι Πότερ “χαμένος στη μετάφραση”

Μετά την αποκάλυψη από την ίδια την συγγραφέα της μαγικής σειράς βιβλίων “Χάρι Πότερ”, Τζόαν Ρόουλινγκ,  ότι η προφορά του ονόματος του Ακατανόμαστου μάγου είναι λανθασμένη, αφού  εξ αιτίας της γαλλικής προφοράς, δεν προφέρεται το γράμμα “τ” στο τέλος του ονόματος του ΒόλντεμορΤ, οφείλουμε να αναρωτηθούμε πόσα από τα ονόματα των χαριποτερικών ηρώων έχουν τελικά δεινοπαθήσει από το “μαγικό” χέρι των μεταφραστών…

Είναι γεγονός ότι η μαγική παρέα του Χάρι Πότερ έχει ταξιδέψει μικρούς και μεγάλους ανά τον κόσμο ήδη από το 1997, ενώ έχει μεταφραστεί σε παραπάνω από 60 γλώσσες. Σε μερικά όμως από τα ταξίδια του, κάποια από τα ονόματα των ηρώων μάλλον ήπιαν πολυχημικό φίλτρο!

Προς υπεράσπιση των δόλιων μεταφραστών, οι οποίοι η αλήθεια είναι ότι έχουν να κάνουν τιτάνιο έργο, καθώς όταν μεταφράζουν πρέπει –  εκτός από την ίδια την ιστορία και τα γεγονότα της – να λάβουν υπ’ όψιν τους το πολιτισμικό περιβάλλον, τις παροιμίες και τους ιδιωματισμούς,  το χιούμορ και το στυλ του κειμένου. Έξτρα πόντους για όσους πετυχαίνουν να αποδώσουν πλήρως το βρετανικό φλέγμα (χτουπ!). Στα βιβλία του αξιαγάπητου μάγου, αυτού του είδους οι δυσκολίες είναι ακόμα πιο έντονες, αφού είναι γεμάτα με μυθολογικές αναφορές, λογοπαίγνια και με ονόματα ή έννοιες που γεννήθηκαν από τη φαντασία της Ρόουλινγκ και είναι δύσκολο να αποδοθούν σε άλλη γλώσσα.

Ως έξυπνα πλάσματα οι μεταφραστές δεν κολλάνε σε εμπόδια, αλλά με χάρη – δεινοσαύρων κάποιες φορές – τα ξεπερνούν και τα συντρίβουν, για να φτάσουν στον  σκοπό τους: την απόλαυση των αναγνωστών. Έτσι, ο αρουραίος του Ρον από Σκάμπερς/Scabbers στα αγγλικά, μετονομάστηκε σε Croûtard στα γαλλικά, αφού και στις δύο γλώσσες σημαίνει  “ψωριάρης”, όνομα που οφείλεται στην εμφάνισή του. Στα ελληνικά, αντίθετα, το όνομα παρέμεινε ως έχει, χωρίς μετάφραση, άγνωστο γιατί.

Η γάτα του Σκουίμπ επιστάτη του Χόγκουαρτς, Φιλτς, η κυρία Νόρρις, στα γαλλικά αποδόθηκε ως κυρία “Teigne”, που στην κυριολεξία σημαίνει τον μήκυτα ή εκείνον που γίνεται κολλιτσίδα. Γάντι η μεταφραστική απόδοση για μια γάτα που δεν είναι συμπαθητική από κανένα, εκτός από τον Φιλτς που τον ακολουθεί παντού. Και αυτό το όνομα παρέμεινε ως έχει στα ελληνικά.

 

Στην γειτονική Ιταλία οι μεταφραστές άλλαξαν το όνομα του Άλμπους Ντάμπλντορ – ω! οποία ύβρις… Στις περισσότερες χώρες – μεταξύ αυτών και η Ελλάδα – το όνομα του Ντάμπλντορ διατηρήθηκε ατόφιο επειδή οι μεταφραστές σεβάστηκαν το γεγονός πως μέσω αυτού η Ρόουλινγκ ήθελε να δείξει το χαρούμενο και κρυφοταραξία εαυτό, του αγαπητού διευθυντή συσχετίζοντας το όνομά του με τις μέλισσες  (bumblebees) και με το θόρυβο που εκείνες κάνουν. Οι Ιταλοί μεταφραστές όμως αγνόησαν αυτό το συσχετισμό και απέδωσαν το όνομα του Άλμπους ως “Albus Silente”, δηλαδή Άλμπους Σιωπηλός, μετατρέποντάς τον σε κάτι που δεν ήταν: έναν αυστηρό και βλοσυρό άνθρωπο!

Σε ό,τι αφορά την ελληνική μετάφραση των βιβλίων, είναι γνωστό πως σε πολλές περιπτώσεις οι μεταφράστριες έκαναν ό,τι μπορούσαν για να μην έχει καμία σχέση το πρωτότυπο κείμενο με το μεταφρασμένο. Από τα πολλά μαργαριτάρια κορυφαίο παραμένει η απόδοση του ονόματος του Τομ Μαρβόλο Ριντλ σε Άντον Μόρβολ Χερτ!

Η μετάφραση γίνεται ακόμα πιο περίπλοκη και δύσκολη όταν το αγγλικό κείμενο πρέπει να αποδοθεί στις ασιατικές γλώσσες, αφού όχι μόνο έχουν εντελώς διαφορετικό αλφάβητο, αλλά και τελείως άλλη κουλτούρα. Στην Ιαπωνία υπάρχουν οι εκδόσεις “manga” που θέλουν να αποδώσουν όχι μόνο το διαφορετικό αλφάβητο, αλλά και τις πολιτισμικές διαφορές, ώστε να κατανοήσουν οι αναγνώστες περί τίνος πρόκειται. Άλλωστε αυτό είναι και το υπέρτατο χάρισμα του καλού μεταφραστή: να αποδίδει όχι μόνο τη σωστή μετάφραση των λέξεων αλλά και το πνεύμα του κειμένου και τον πολιτισμό που αυτό φέρει. Διαφορετικά πρόκειται για μια κακή μετάφραση.

Είναι ευχής έργο όταν ο αναγνώστης μπορεί να διαβάζει ένα λογοτεχνικό κείμενο στην πρωτότυπη έκδοσή του, γιατί έτσι δεν χάνει τίποτα από αυτό. Σε ό,τι αφορά τους μεταφραστές θα πρέπει να κατανοήσουν ότι δεν αρκεί η άριστη γνώση μιας ξένης γλώσσας για να κάνουν μια σωστή μετάφραση. Θα πρέπει επίσης να έχουν εντρυφήσει πάνω στο λογοτεχνικό είδος του βιβλίου που πρόκειται να μεταφράσουν, ώστε να είναι σε θέση να κατανοήσουν τι θέλει να πει ο συγγραφέας μέσα από το κείμενό του και με ποιον τρόπο, αν δηλαδή λέει κάτι με ειρωνικό, σαρκαστικό, χιουμοριστικό κτλ, τρόπο. Αν αυτά είχαν κατανοηθεί και στις μεταφράσεις των βιβλίων “Χάρι Πότερ” θα είχαν αποφευχθεί μεταφραστικά μαργαριτάρια όπως για παράδειγμα το όνομα του τρικέφαλου σκύλου Fluffy, όπου στα ελληνικά αποδόθηκε ως “Λουλούκος”. Μπόρεσε βέβαια η μεταφράστρια να διατηρήσει το οξύμωρο και ειρωνικό χαρακτήρα του αρχικού ονόματος, αλλά αυτό θα μπορούσε να γίνει και με μια λέξη πολύ κοντινότερη στην αρχική λέξη όπως η λέξη “Χνουδωτούλης”.

Μια κακή μετάφραση το μόνο που κάνει, εκτός του να εκθέσει τον μεταφραστή, είναι και να ταλαιπωρήσει τους αναγνώστες που, κάθε φορά που διαβάζουν κάτι που δεν πολυβγάζει νόημα, πρέπει να μπαίνουν στη διαδικασία να εικάζουν τι μπορεί να ήθελε να πει ο συγγραφέας, πράγμα εξαιρετικά δύσκολο όταν δεν είναι εφικτή η σύγκριση με το πρωτότυπο κείμενο. Η μετάφραση πρώτα και κύρια πρέπει να αποδίδει το νόημα των γραφομένων και όχι να τα διαστρεβλώνει και να το μετατρέπει σε μεταλλαγμένο προϊόν. Άλλωστε και το πολυχημικό φίλτρο δεν έχει τόσο μεγάλη διάρκεια και στο τέλος όλα αποκαλύπτονται !

 

 

 

Sophia Valentinos-Karolos

Sophia Valentinos - Karolos η Ονειροπαρμένη, απόγονος της τρωικής Κασσάνδρας με ειδίκευση σε αρχαιοελληνικούς και ρωμαϊκούς μύθους, στενή φίλη του Λόγου, του Παραμυθιού, της Φαντασίας και του Ονείρου!

2 Comments
  • TerraTanos
    TerraTanos

    Σε γενικές γραμμές, συμφωνώ με το άρθρο. Όμως, σε βιβλία του φανταστικού, πρέπει να αναγνωρίζουμε τον αυξημένο βαθμό δυσκολίας. Το όνομα του Anton Morvolo Riddle παραμένει ένας μεταφραστικός γρίφος, κακά τα ψέματα, παρά τις έξωθεν απλουστεύσεις. Ένα πραγματάκι όμως που θα ήθελα, είναι η επιγραφή του καθρέπτη του Έριζεντ. Εύκολο να γίνει και πόσο ενδιαφέρον να λύναμε τον γρίφο.

    October 5, 2015 at 1:36 am Reply
  • Avatar
    Some potterhead

    To ονομα Tom Marvolo Riddle αναγραμματιζεται σε I am Lord Voldemort (οπως μαθαινουμε στην καμαρα με τα μυστικα). Η μεταφραση του ονοματος λοιπον ειναι εκ των προτερων διαφορετικη σε καθε γλωσσα καθως αν το ονομα διατηρειτο ‘ατοφιο’ δεν θα συμβαδιζε με την πλοκη του βιβλιου.

    August 11, 2019 at 1:35 am Reply

Post a Comment